1. Một số đối tượng sâu hại chính trên cây xoài

a. Rầy bông xoài:

Rầy bông xoài gây hại trong giai đoạn ra hoa

Thường xuất hiện và gây hại mạnh trong giai đoạn cây ra hoa. Rầy trưởng thành và ấu trùng tập trung chích hút nhựa ở bông, chùm hoa và chồi non, làm hoa bị khô, chuyển màu nâu đen và rụng sớm. Ngoài ra, chất thải của rầy còn tạo điều kiện cho nấm bồ hóng phát triển, ảnh hưởng đến quá trình quang hợp, làm giảm nghiêm trọng tỷ lệ đậu quả.

* Cách phòng trừ rầy bông:

- Sau thu hoạch, cần tiến hành cắt tỉa cành, tạo tán thông thoáng và vệ sinh vườn sạch sẽ để hạn chế nơi trú ngụ của rầy.

- Trước khi xoài ra bông khoảng 1-2 tuần, nên đặt bẫy đèn. Dưới bẫy đặt thau nước có pha xà bông và một ít dầu hôi nhằm thu hút và tiêu diệt rầy trưởng thành.

- Khi mật độ rầy cao có thể sử dụng một số loại thuốc trừ rầy có hoạt chất như Abamectin, Azadirachtin, Amitraz + Hexythiazox… để phòng trừ.

Lưu ý: Không phun thuốc trong giai đoạn xoài đang nở hoa để tránh ảnh hưởng đến quá trình thụ phấn và đậu trái.

b. Sâu đục quả:

Sâu đục quả xoài

Sâu non đục vào bên trong quả từ giai đoạn quả non đến khi gần thu hoạch, tạo đường hầm trong thịt quả, làm quả bị thối, biến dạng và rụng sớm. Vết đục còn tạo điều kiện cho nấm, vi khuẩn xâm nhập, gây hại lan rộng, làm giảm chất lượng và giá trị thương phẩm.

* Cách phòng trừ

- Vệ sinh vườn sạch sẽ, thu gom tiêu hủy các quả bị bệnh, quả rụng. Đồng thời bao trái, thu hoạch khi trái vừa chín. Ngoài ra, dùng chất dẫn dụ Methyl Eugenol và thuốc trừ sâu mùi nhẹ treo vào trong tán cây, độ cao từ 1,5-2m để bẫy ruồi đực.

- Khi phát hiện ruồi đục trái với số lượng nhiều, có thể sử dụng một số loại thuốc có hoạt chất sau: hoạt chất Spinosad (Success 25SC; Akasa 25SC, 250WP; ...).

Lưu ý: Biện pháp an toàn, hiệu quả nhất là biện pháp bao trái: Khi xoài to độ quả trứng gà nên bao trái, ngoài việc ngừa ruồi đục trái, bao trái còn giúp phòng bệnh thán thư, thối đáy trái, sâu đục quả

c. Sâu đục thân:

Sâu đục thân hại xoài

Sâu non xâm nhập vào thân và cành, đục thành đường hầm làm gián đoạn quá trình vận chuyển nước và dinh dưỡng. Dấu hiệu nhận biết là trên thân có lỗ đục, mùn gỗ và phân sâu đùn ra ngoài. Cây bị hại nặng sẽ sinh trưởng kém, khô cành, thậm chí chết cây nếu không xử lý kịp thời.

* Cách phòng trừ.

- Dành thời gian thăm vườn thường xuyên để kiểm tra và loại bỏ những cành không còn khỏe mạnh hoặc đã mang trái từ mùa trước. Những cành bị sâu đục cần được tiêu hủy ngay lập tức chứ không nên để lại trong vườn vì có thể tạo điều kiện cho sâu phát triển.

- Tránh gây tổn thương cơ giới cho thân cây, vì chúng có thể là môi trường tốt cho sâu đục thân đẻ trứng. 

- Nên đặt bẫy đèn vào đầu mùa mưa có thể giúp thu hút và giảm số lượng sâu trưởng thành, bởi chúng thường bị ánh sáng thu hút vào ban đêm.

- Sử dụng các thuốc có hoạt chất như Chlorpyrifos methyl, Abamectin, Emamectin benzoate theo hướng dẫn trên nhãn thuốc.

2. Một số bệnh hại chính trên cây Xoài

a. Bệnh thán thư:

Bệnh xuất hiện trên lá, hoa và quả non

Là bệnh phổ biến và gây hại nghiêm trọng trên xoài. Bệnh xuất hiện trên lá, hoa, cành non và quả. Trên lá xuất hiện các đốm tròn màu nâu đen, lan rộng gây cháy lá; trên hoa làm khô bông; trên quả gây thối đen, rụng quả non. Bệnh phát triển mạnh trong điều kiện ẩm độ cao, mưa nhiều.

* Cách phòng trừ

- Sau thu hoạch cần vệ sinh vườn, quét gốc bằng dung dịch Boocđô 5% và phun toàn tán cây nồng độ 1%. Phun định kỳ 1–1,5 tháng/lần, dừng trước khi cây ra hoa; sau đậu quả tiếp tục phun và ngừng trước thu hoạch 20 ngày.

- Khi quả ổn định, tiến hành tỉa bỏ quả nhỏ, sâu bệnh; bao quả sau 15–20 ngày đậu. Trước khi bao cần phun thuốc, đợi khô rồi bao để hạn chế nấm bệnh (đặc biệt thán thư). Trước thu hoạch 1 tuần tháo bao để tăng mẫu mã.

- Sử dụng các thuốc có hoạt chất như Chlorothalonil, Azoxystrobin,... để phun trừ.

b. Bệnh phấn trắng:

Bệnh phấn trắng xuất hiện trên bề mặt lá, hoa và chùm quả non

Thường gây hại trong thời kỳ ra hoa, đậu quả. Trên bề mặt lá, hoa và chùm quả non xuất hiện lớp phấn trắng như bột. Bệnh làm hoa bị khô, giảm khả năng thụ phấn và đậu quả, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất.

* Cách phòng trừ

- Vệ sinh vườn xoài (thu gom các bộ phận bị rụng lại rồi đốt, hoặc rải vôi rồi chôn lấp).

- Bón phân cân đối, hợp lý. Chú ý tăng cường lượng phân Kali. Bón thêm lượng Canxi như phân SPC-Cal (calcium nitrate) để giúp cải tạo đất.

- Cần chú ý phun phòng đúng lúc, nhất là ở các vườn cây có nguy cơ nhiễm bệnh cao, hoặc những vườn xoài năm trước đã bị bệnh nặng, dễ để lại nhiều tàn dư bệnh hại trên cây.

- Khi phun thuốc cho xoài, cần sử dụng đủ lượng nước phun và cần có thiết bị phun thuốc tơi sương tận ngọn cây mới có hiệu quả.

c. Bệnh thối quả:

Bệnh thối quả xoài

Xuất hiện chủ yếu giai đoạn quả già và gần thu hoạch. Trên quả có các vết thối mềm, lan nhanh trong điều kiện độ ẩm cao. Bệnh không chỉ gây thất thu mà còn ảnh hưởng lớn đến chất lượng bảo quản và tiêu thụ sản phẩm.

* Cách phòng trừ

- Cần đảm bảo khoảng cách trồng hợp lý giữa các cây xoài để tạo không gian thông thoáng. Giúp cây phát triển tốt và hạn chế sự lây lan của bệnh.

- Thường xuyên thăm vườn để sớm phát hiện sự xuất hiện của nấm bệnh.

- Cắt cỏ, dọn sạch rác, tàn dư trên mặt đất, không để vườn cây quá ẩm ướt, um tùm, rậm rạp, hạn chế sự trú ngụ của mầm bệnh…

- Sử dụng các loại thuốc trừ bệnh có hoạt chất Matrine, Boscalid, Chitosan,… để phun phòng trước khi thu hoạch.

- Cần có quy trình tưới nước hợp lý, bón phân cân đối.

- Nên phun phòng trừ nấm bệnh và côn trùng gây hại cho vườn cây định kỳ, không nên để bệnh quá nặng rồi mới bắt đầu trị.

3. Khuyến cáo chung

- Thường xuyên thăm vườn, phát hiện sớm đối tượng gây hại để xử lý kịp thời.

- Áp dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), ưu tiên các biện pháp canh tác, thủ công, sinh học và cơ giới.

- Cắt tỉa cành, tạo tán, vệ sinh vườn, thu gom và tiêu hủy bộ phận bị sâu, bệnh.

- Bón phân cân đối, tưới nước hợp lý, chăm sóc cây khỏe để tăng khả năng chống chịu.

- Bao trái đúng thời điểm nhằm hạn chế sâu, bệnh hại và nâng cao chất lượng quả.

- Chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật có trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam, đúng cây trồng, đúng đối tượng phòng trừ.

- Tuân thủ nguyên tắc “4 đúng” và thời gian cách ly theo hướng dẫn trên nhãn thuốc.

- Không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật thuộc danh mục cấm sử dụng tại Việt Nam.

Ngoài một số sâu bệnh hại thường gặp trên cây Xoài còn một số loại sâu, bệnh hại khác như: Ruồi đục quả, sâu hại hoa, sâu đục cành, nhóm bọ cánh cứng, bệnh muội đen, bệnh cháy lá, bệnh đốm lá, …tùy vào điều kiện thời tiết mà khả năng phát sinh sâu bệnh gây hại theo giai đoạn sinh trưởng của cây, cần chú ý theo dõi kịp thời phát hiện, phòng trừ đạt hiệu quả cao nhất. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định sẽ góp phần hạn chế sâu bệnh hại, nâng cao năng suất và chất lượng quả xoài, đảm bảo sản xuất an toàn và bền vững.

Chúc bà con nông dân một mùa xoài bội thu!