CÁCH TẬN DỤNG THIÊN ĐỊCH TRONG NÔNG NGHIỆP – GIẢM SÂU BỆNH TỰ NHIÊN

Để hướng tới một nền nông nghiệp xanh, an toàn, bền vững, việc tận dụng bảo vệ và phát triển thiên địch là giải pháp quan trọng, giúp kiểm soát sâu bệnh một cách tự nhiên, hiệu quả và an toàn. Nếu biết áp dụng đúng cách, bà con hoàn toàn có thể giảm thiểu tối đa sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, thậm chí không cần sử dụng mà ruộng, vườn vẫn ít sâu bệnh.

Các loài thiên địch có ích cho cây trồng (Bọ rùa, ấu trùng bọ rùa, bọ xít bắt mồi, 

ấu trùng bọ cánh ren, chuồn chuồn...) (Ảnh: internet)

* Thiên địch là gì?

          Thiên địch là những sinh vật có ích, giúp tiêu diệt hoặc kìm hãm sinh vật gây hại cho cây trồng thông qua bắt mồi, ký sinh hoặc gây bệnh. Nhờ đó, thiên địch góp phần bảo vệ mùa màng một cách tự nhiên và hiệu quả.

          * Các nhóm thiên địch phổ biến: Trong sản xuất nông nghiệp, thiên địch gồm 3 nhóm chính:

          - Nhóm bắt mồi trực tiếp ăn sâu hại như bọ rùa ăn rệp, rầy, bọ trĩ; Nhện ăn nhiều loại sâu hại; Bọ xít ăn sâu bướm, rệp; Bọ ngựa tiêu diệt côn trùng lớn; Chuồn chuồn bắt côn trùng bay, rầy; Kiến vàng khống chế nhiều loại sâu hại trên cây ăn quả; Bọ đuôi kìm ăn sâu non...

          - Nhóm ký sinh như Ong ký sinh (ong mắt đỏ) ký sinh trứng sâu hại trên lúa, ngô, mía… Ruồi ký sinh đẻ trứng vào sâu non, làm sâu chết.

          - Nhóm gây bệnh gồm nấm xanh, nấm trắng gây bệnh cho rầy, sâu; Vi khuẩn Bacillus thuringiensis (Bt) làm sâu chết do phá hủy đường ruột; Virus NPV gây bệnh cho sâu bộ cánh vảy.

          * Cách tận dụng thiên địch hiệu quả trong sản xuất

            Để thiên địch phát huy vai trò, bà con cần áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại cây trồng tổng hợp như: IPM, IPHM….. vừa tạo điều kiện cho cây trồng sinh trưởng tốt, đồng thời thu hút và duy trì thiên địch:

          - Sử dụng thuốc BVTV hợp lý: Thuốc hóa học không chỉ diệt sâu hại mà còn diệt luôn cả thiên địch. Vì vậy bà con chỉ nên phun khi mật độ sâu hại vượt ngưỡng gây hại kinh tế, ưu tiên các loại thuốc sinh học, thuốc thảo mộc. Khi sâu bệnh vượt ngưỡng cần thiết mới dùng thuốc hóa học và cần đảm bảo đúng lúc, đúng thuốc, đúng nồng độ, liều lượng và đúng cách. Đây là yếu tố quan trọng nhất giúp bảo vệ và phát triển thiên địch.

Sử dụng các loại thuốc trừ sâu thảo mộc có nguồn gốc từ tỏi, gừng, ớt, cây keo dậu, 

cây xoan, cây bình bát và một số cây lá có tinh dầu (Ảnh: internet)

- Cung cấp nguồn thức ăn cho thiên địch: Trồng hoa ven bờ ruộng, trong vườn (xuyến chi, cúc, sao nhái…) nhằm cung cấp mật và phấn hoa nguồn thức ăn quan trọng cho thiên địch trưởng thành, đặc biệt là ong ký sinh và bọ cánh gân.

Trồng hoa xuyến chi trên bờ ruộng cung cấp mật, phấn cho các loài thiên địch bọ rùa,

 ong ký sinh, ruồi ăn rệp, bọ xít bắt mồi...(Ảnh: internet)

- Áp dụng biện pháp canh tác bền vững: Áp dụng các biện pháp canh tác phù hợp. Trong đó, cần thực hiện thâm canh theo hướng bền vững như sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học, quản lý cỏ hợp lý và bảo vệ thiên địch, giúp cây khỏe, ít sâu bệnh và đất được cải thiện lâu dài.

          Bên cạnh đó, cần thực hiện xen canh hợp lý. Việc trồng nhiều loại cây cần áp dụng linh hoạt theo điều kiện sản xuất. Đối với vùng chuyên canh (lúa, chè, cây ăn quả tập trung), không nên trồng xen trên toàn bộ diện tích mà có thể bố trí cây trồng xen ở bờ ruộng, hàng rào hoặc trồng các loại hoa dẫn dụ thiên địch.

          Đối với cây trồng ngắn ngày như lúa, ngô, rau màu, có thể áp dụng luân canh nhằm cắt vòng đời sâu bệnh, hạn chế tích lũy mầm bệnh trong đất và cải tạo đất. Biện pháp này không áp dụng đối với cây lâu năm như cây ăn quả, chè.

Mô hình canh tác bền vững với đa dạng cây trồng, góp phần tăng thiên địch và 

hạn chế sâu bệnh tự nhiên

- Chăm sóc vườn hợp lý: Thực hiện vệ sinh vườn nhưng không “làm sạch quá mức”. Cần tỉa cành tạo độ thông thoáng, giúp cây nhận đủ ánh sáng, sinh trưởng tốt và hạn chế sâu bệnh. Đồng thời, duy trì môi trường sống tự nhiên cho sinh vật có ích. Ví dụ, trong vườn cây ăn quả, việc cắt tỉa cành lá già cỗi giúp tăng ánh sáng, tạo điều kiện cho bọ rùa phát triển, góp phần hạn chế rệp sáp hại cây trồng.

          Bên cạnh đó, cần chú trọng quản lý đất và cỏ hợp lý: cải tạo đất tơi xốp, giàu hữu cơ, không phát dọn cỏ sạch hoàn toàn mà duy trì thảm cỏ thấp hoặc cỏ tự nhiên nhằm giữ ẩm, hạn chế xói mòn, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật và thiên địch phát triển.

Quản lý cỏ hợp lý trong vườn thanh long giúp giữ ẩm, bảo vệ đất 

và tạo môi trường cho thiên địch phát triển

- Kết hợp biện pháp sinh học: Sử dụng các chế phẩm sinh học như nấm xanh, nấm trắng, Bt để phòng trừ sâu bệnh; đồng thời có thể nhân nuôi và thả bổ sung các loài thiên địch như ong ký sinh, kiến vàng khi cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát sâu hại.

          * Lợi ích khi tận dụng thiên địch:

          Việc tận dụng thiên địch mang lại nhiều lợi ích rõ rệt: Kiểm soát sâu bệnh bền vững, giảm chi phí thuốc BVTV và công lao động, bảo vệ môi trường và hệ sinh thái, nâng cao chất lượng nông sản, an toàn cho người tiêu dùng, phù hợp với sản xuất nông nghiệp hữu cơ, sinh thái

          Thiên địch chính là “người bạn đồng hành” của nhà nông, góp phần xây dựng nền nông nghiệp an toàn và bền vững. Vì vậy, bà con cần chuyển từ tư duy “diệt trừ sâu hại” sang “cân bằng sinh thái”, giảm sử dụng thuốc hóa học và phát huy hiệu quả các giải pháp tự nhiên trong sản xuất./.