Kỹ thuật phòng, chống bệnh Lở mồm long móng cho vật nuôi

Ảnh: Cán bộ Chi cục Chăn nuôi và Thú y lấy mẫu xét nghiệm LMLM

1. Nguyên nhân gây bệnh

Bệnh LMLM do vi rút gây nên, ở Việt Nam đã phát hiện chủ yếu 3 type gây bệnh là A, O và Asia1. Động vật mắc bệnh LMLM là các loài động vật có móng guốc chẵn như: trâu, bò, lợn, dê, cừu, hươu...

2. Đường lây truyền

- Vi rút có trong nước bọt, phân, nước tiểu, tinh dịch, sữa, dịch trong các mụn mủ của con bệnh hoặc ở trong không khí, dụng cụ môi trường…

- Bệnh lây theo đường tiêu hóa và hô hấp do thức ăn, nước uống có nhiễm mầm bệnh, do hít thở không khí có mầm bệnh rồi xâm nhập qua niêm mạc mũi.

- Lây trực tiếp do nhốt chung con bệnh với con khỏe.

- Lây gián tiếp qua người chăm sóc, phương tiện vận chuyển, dụng cụ chăn nuôi, ở các bãi chăn thả, chất thải chăn nuôi, môi trường có mầm bệnh.

- Lợn sau khi khỏi bệnh vẫn bài thải vi rút trong 1-2 tháng. Trâu bò có thể thải vi rút trong 3-6 tháng, thậm chí mang vi rút hàng năm, vì vậy trâu bò có thể lây bệnh do chăn thả cùng khu vực.

3. Triệu chứng của bệnh

- Ở trâu, bò: Thời gian ủ bệnh từ 2 - 5 ngày, có thể đến 21 ngày. Trâu, bò mắc bệnh, trong 2, 3 ngày đầu sốt cao trên 40°C, kém ăn hoặc bỏ ăn, miệng chảy nhiều dãi và bọt trắng như bọt xà phòng; viêm dạng mụn nước ở lợi, lưỡi, vành mũi, vành móng, kẽ móng, đầu vú. Khi mụn nước vỡ ra làm lở loét mồm và dễ làm long móng.

- Ở lợn: Thời gian ủ bệnh 2 - 4 ngày, có thể đến 21 ngày. Lợn mắc bệnh, sốt cao liên tục  40 - 41,5^oC; lợn chảy dãi, xuất hiện những mụn nước ở vùng quanh móng chân, bàn chân, kẽ móng, các mụn này phát triển thành mảng lớn, vỡ ra, tạo vết loét. Lợn bị bệnh ngại vận động, hay nằm, ăn ít; lợn bị bệnh nặng, có thể di chuyển bằng đầu gối, gây sây sát ở đầu gối. Ở lợn nái, mụn có thể mọc ở núm vú, gây đau nên lợn mẹ không cho lợn con bú, mụn vỡ tạo vết loét có thể gây viêm vú. Lợn nái mang thai sẽ bị sảy thai.

- Dê, cừu: Thời gian ủ bệnh 2 - 7 ngày. Dê, cừu mắc bệnh, sốt cao 41,5^oC trong 2 - 4 ngày, xuất hiện những mụn nước dày đặc xung quanh miệng, sau đó đến chân, vú; mụn nước vỡ ra làm lở loét miệng nên dê, cừu đau miệng khó ăn.

- Ở thể huỷ diệt, triệu chứng xuất hiện ở đư­ờng tiêu hoá hoặc viêm phổi, gia súc chết nhanh trong vòng 12 - 20 giờ nên chưa có triệu chứng nào khác.

4. Biện pháp phòng bệnh Lở mồm long móng

- Tăng cường công tác tuyên truyền để mọi người hiểu biết về nguyên nhân, triệu chứng, tác hại và cách phòng, chống bệnh LMLM.

- Thực hiện tốt vệ sinh thú y: Giữ gìn chuồng trại luôn khô ráo, sạch sẽ, thoáng mát, định kỳ phun sát trùng chuồng trại và khu vực xung quanh chuồng nuôi 1 - 2 lần/tuần bằng hoá chất sát trùng như: HanIodine, Benkocid, Vikol... Con giống đưa vào chăn nuôi phải khoẻ mạnh, có nguồn gốc rõ ràng, đã được tiêm phòng LMLM; trước khi nhập đàn phải được nuôi cách ly 21 ngày. Thức ăn, nước uống dùng trong chăn nuôi phải đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh thú y, bổ sung các loại Vitamin, khoáng chất: VTMC, B.complex, điện giải Gluco KC… để nâng cao sức đề kháng cho vật nuôi. Hạn chế sử dụng thức ăn thừa, nếu có phải xử lý nhiệt để tiêu diệt mầm bệnh. Tất cả các đối tượng (công nhân, nhân viên thú y, cán bộ kỹ thuật, khách tham quan…) trước khi ra, vào khu vực chăn nuôi phải được vệ sinh, khử trùng và trang bị bảo hộ.

- Kiểm dịch nghiêm ngặt khi xuất nhập gia súc giữa các vùng. Thực hiện các quy chế phòng chống bệnh LMLM đúng theo pháp lệnh Thú y: Cách ly triệt để gia súc ốm, không chăn thả tập trung; thường xuyên thực hiện vệ sinh chuồng trại, bãi chăn thả, dụng cụ chăn nuôi, phương tiện vận chuyển... thực hiện tiêu độc, khử trùng khu vực có gia súc nghi mắc bệnh, bị ốm, chết.

- Phòng bệnh bằng vắc xin: Đặc biệt quan tâm tiêm phòng bệnh cho gia súc ở những vùng đã từng xảy ra dịch LMLM, lựa chọn vắc xin theo dịch tễ từng vùng (theo hướng dẫn của cán bộ thú y). Tiêm phòng vắc xin LMLM cho trâu bò, lợn, dê lần 1 cho gia súc từ 2 tuần tuổi trở lên (tùy dịch tễ từng vùng mà chọn ngày tiêm cho phù hợp), sau 28 ngày tiêm nhắc lại lần 2, sau đó, cứ 6 tháng tiêm nhắc lại 1 lần.

 5. Biện pháp chống bệnh Lở mồm long móng

- Người chăn nuôi phải thường xuyên theo dõi quan sát đàn vật nuôi, khi thấy gia súc có hiện tượng ốm, sốt, bỏ ăn, chảy nước dãi, có bọt, có mụn nước ở vùng miệng, quanh móng chân hoặc chết bất thường phải tiến hành cách ly ngay những con ốm ra khu vực riêng; không được chăn thả, không bán chạy, không giết mổ, vứt xác gia súc chết và chất thải của chúng ra môi trường.

- Báo ngay cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan chuyên môn thú y để được hướng dẫn biện pháp xử lý thích hợp. Thực hiện tiêu hủy những con chết, những con ốm nặng không có khả năng hồi phục theo đúng quy trình kỹ thuật có sự giám sát của thú y, không làm phát tán mầm bệnh ra môi trường.

- Thực hiện tốt công tác vệ sinh, khử trùng, tiêu độc: Đối với hộ có dịch phun hóa chất sát trùng như: HanIodine, Benkocid, Vikol… ngày 1 lần, xã có dịch 2 ngày 1 lần, thực hiện liên tục trong suốt thời gian có dịch.

- Tổ chức tiêm phòng bao vây cho đàn gia súc khoẻ trong vùng dịch và vùng bị uy hiếp.

- Tạm dừng vận chuyển, buôn bán, giết mổ gia súc trong vùng dịch để tránh lây lan.

6. Biện pháp hỗ trợ chăm sóc và điều trị bệnh Lở mồm long móng

- Cách ly gia súc bệnh, nuôi nơi khô ráo, sạch sẽ, cho ăn thức ăn mềm, dễ tiêu như: cháo gạo, cháo ngô, cỏ non thái ngắn…

- Rửa vết loét miệng, kẽ móng… bằng dung dịch Xanh methylen 1-2%, nước muối sinh lý hoặc thuốc tím loãng.

- Ngâm móng bằng dung dịch Iodine 1% từ 10-15 phút/ngày; giữ nền chuồng khô ráo.

- Tiêm kháng sinh phổ rộng để phòng nhiễm trùng kế phát; dùng thuốc hạ sốt, giảm đau, truyền dịch khi cần.

- Trợ sức, trợ lực bằng Vitamin C, B.complex, Cafein, Gluco KC….

- Kết hợp dùng nước quả khế chua, nước chanh hoặc nước lá chát (như lá ổi, lá chè...) giã lấy nước để rửa vết loét miệng, kẽ móng… Các dung dịch có vị chua, chát có tác dụng sát trùng, làm se vết thương, giảm đau, giúp vật nuôi ăn uống dễ dàng hơn và nhanh chóng hồi phục.

- Trâu, bò và các gia súc mắc bệnh Lở mồm long móng thường bị ruồi, nhặng bâu vào vết loét, dễ gây nhiễm trùng và làm lây lan mầm bệnh. Cần phun Hantox-200 (50 ml pha với 5 lít nước) định kỳ 1–2 lần/tuần trong chuồng trại và khu vực xung quanh để diệt ruồi, muỗi, góp phần hỗ trợ điều trị bệnh.

Để hạn chế dịch bệnh xảy ra, đảm bảo an toàn cho vật nuôi, đề nghị các hộ chăn nuôi nắm vững và áp dụng tốt các biện pháp nêu trên.